Terimler Sözlüğü

Acil Durum ve İş Sürekliliği Planı: Muhtemel bir içsel veya dışsal tehdit, kriz veya doğal afet durumunda, borç ve nakit yönetimine ilişkin kritik süreçlerin kesintiye uğramaksızın sürekliliğini sağlamak amacıyla belirlenen, kurallar, etkinlikler ve iş akış şemalarını içeren planlar bütünüdür.

Devlet İç Borçlanma Senetleri (DİBS): Hazine Müsteşarlığı tarafından yurt içi piyasada ihraç edilen borçlanma senetleridir.

Dış Borcun Devri: Müsteşarlık tarafından herhangi bir dış finansman kaynağından sağlanan dış finansman imkanının ekonominin çeşitli sektörlerinde gelişmeyi sağlamak ve/veya finansman ihtiyacını karşılamak üzere genel ve katma bütçe dışındaki kamu kurum ve kuruluşları ile bankalara, anlaşmanın mali şartları ile birlikte, asıl borçlusu bu kuruluşlar olmak kaydıyla aktarılmasını ifade eder.

Dış Borcun İkrazı: Müsteşarlık tarafından herhangi bir dış finansman kaynağından sağlanan dış finansman imkanının ekonominin çeşitli sektörlerinde gelişmeyi sağlamak ve/veya finansman ihtiyacını karşılamak üzere genel ve katma bütçe dışındaki kamu kurum ve kuruluşları ile yatırım ve kalkınma bankalarına gerektiğinde anlaşmanın mali şartlarına bağlı kalmaksızın aktarılmasını ifade eder.

Dış Borcun Tahsisi: Müsteşarlık tarafından herhangi bir dış finansman kaynağından sağlanan dış finansman imkânlarının ekonominin çeşitli sektörlerinde gelişmeyi sağlamak ve/veya finansman ihtiyacını karşılamak üzere, genel ve katma bütçeli kamu kurum ve kuruluşlarına anlaşmadaki amaca sadık kalınarak kullandırılmasını ifade eder.

Doğrudan Satış Yöntemi: Hazine’nin bütçenin finansmanı amacı ile yaptığı, başlangıçta kime ve ne kadar satış yapılacağı belli olan ihraç yöntemidir.

DİBS Değişimleri: Daha önceden ihraç edilmiş DİBS’lerin ihracı yapılacak başka DİBS’lerle değiştirilmesi.

EMBI ve EMBI+ endeksleri: JP Morgan tarafından oluşturulmuş olan EMBI ve EMBI+ (Emerging Market Bond Index) yükselen piyasa ülkelerinin tahvillerinin 75 performansını izlemekte kullanılan endekslerdir. Bu endeksler yatırımcıların kendi portföylerinin performanslarını ölçebilecekleri ve risk-getiri analizlerini yapabilecekleri bir ölçüt olma işlevi üstlenmektedir. Endeksi oluşturan tahvilleri likit tahviller arasından seçilmesi endeksin piyasayı doğru yansıtmasını ve yatırımcıların bu endekslere benzer bir portföyü kolaylıkla oluşturabilmesini sağlamaktadır. EMBI, yükselen piyasa ülkelerinin ABD Doları cinsinden Brady ve benzeri yeniden yapılandırılmış tahvillerinin getirilerini izleyen bir endeks olarak 31
Aralık 1990 tarihinden itibaren hesaplanmaya başlanmış ve 28 Haziran 2002 tarihinde hesaplanmasına son verilmiştir. EMBI+ ise EMBI’nin bir uzantısı olarak 31 Aralık 1993 tarihinden itibaren hesaplanmaktadır. EMBI’den farklı olarak EMBI+, sadece Brady tahvillerini değil, yükselen piyasa ülkelerinin likit uluslararası tahvilleri, iç piyasada arzettikleri tahvilleri ve diğer borçları da içermektedir. Her iki endeksin arasında çok yüksek korelasyon bulunmaktadır. Ülkelerin EMBI+ endeksi içindeki ağırlığı tahvillerin likidite durumuna ve ülke tahvillerinin toplam piyasa değerine göre değişebilmektedir.

Erken İtfa: Bir borcun işlemiş faizi ile birlikte anaparasının vadesinden önce geri ödenmesidir.

Gayri Safi Borçlanma: Yıl içinde yapılan toplam iç ve dış borçlanma miktarıdır.

Hazine Alacağı: Herhangi bir dış finansman kaynağından temin edilen finansman imkanları için verilen Hazine garantileri veya bu imkanların ikrazı suretiyle kullandırılması ya da bunlar dışında olmakla birlikte ilgili mevzuattan kaynaklanan işlemler nedeniyle doğan ve Hazine tarafından üstlenilen her türlü ödeme ve/veya Hazine tarafından ikrazen ihraç edilen Devlet iç borçlanma senetlerine ilişkin olarak ortaya çıkan alacağı ifade eder.

Hazine Garantileri: Hazine geri ödeme garantisi, Hazine yatırım garantisi, Hazine karşı garantisi ve Hazine ülke garantisi veya münferiden herbirini kapsar.

Hazine Geri Ödeme Garantisi: KİT, özel hukuk hükümlerine tâbi olmakla beraber sermayelerinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait olan kuruluşlar, fonlar, kamu bankaları, yatırım ve kalkınma bankaları, büyükşehir belediyeleri, belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlar ile sair yerel yönetim kuruluşları lehine bu kuruluşların dış finansman kaynağından sağladıkları dış borçlarının geri ödenmesi hususunda verilen garantilerdir.

Hazine Karşı Garantisi: Herhangi bir dış finansman kaynağının ihdas ettiği garanti programları çerçevesinde KİT’ler, özel hukuk hükümlerine tâbi olmakla beraber sermayelerinin yüzde ellisinden fazlası kamuya ait olan kuruluşlar, fonlar, kamu bankaları, yatırım ve kalkınma bankaları, büyükşehir belediyeleri, belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlar ile sair yerel yönetim kuruluşlarının borçlu sıfatıyla uluslararası piyasalardan temin edecekleri finansman imkânları için bir dış finansman kaynağı tarafından verilen garantiye karşı verilen garantiler ile herhangi bir dış finansman kaynağının ihdas ettiği garanti programları çerçevesinde yap-işletdevret, yap-işlet ve işletme hakkı devri ile benzeri finansman modelleri kapsamında gerçekleştirilecek projelerle ilgili olarak, mevzuatta öngörülen Hazine garantileri ile sınırlı olmak ve şartları Hazine tarafından müzakere edilmek üzere, bir dış finansman kaynağı tarafından verilen garantiye karşı verilen garantilerdir.

Hazine Ülke Garantisi: Yabancı ülkelerin herhangi bir dış finansman kaynağından sağlayacakları finansmanın geri ödenmesi hususunda verilen garantilerdir.

Hazine Yatırım Garantisi: Yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri ve benzeri finansman modelleri kapsamında ilgili mevzuat hükümlerine dayanan ve bunlarla sınırlı olmak üzere verilen garantilerdir.

Hibe: Herhangi bir dış finansman kaynağından geri ödeme yükümlülüğü olmaksızın Türkiye Cumhuriyetinin aldığı aynî ve/veya nakdî malî yardım ile Türkiye Cumhuriyetinin yabancı ülkelere verdiği nakdî malî yardımdır.

İkrazen Özel Tertip Devlet İç Borçlanma Senetleri: Müsteşarlık tarafından kamu kurum ve kuruluşlarına, söz konusu kurumların borçlandırılması suretiyle ihraç edilen Özel Tertip Devlet İç Borçlanma Senetleridir.

İskontolu Senetler: İhraç tarihinde iskonto edilmiş fiyat ile satılan, vadesi boyunca herhangi bir kupon ödemesi olmayan, yatırımcı için getirisi nominal fiyat ile iskontolu fiyat arasındaki fark olan sabit getirili enstrümanlardır.

İşletme Hakkı Devri: Kamuya ait bir tesisin mülkiyet hakkı kamu kesiminde kalmak suretiyle, belirli bir süre için özel şirketler tarafından işletilmesidir.

Likidite riski: Yükümlülüklerin yerine getirilmesi esnasında gerekli nakit veya nakit benzeri kaynaklara erişimin kısıtlı olması durumunda borcun çevrilememesi,

Mahsuben Yapılan İşlemler:
Devlet iç borçlanma senedinin anapara ve/veya faiz ödemesi yerine yeni DİBS ihraç edilmesi.

Nakit Borçlanma: Karşılığında Hazineye nakit imkânı sağlayan borçlanmadır.

Nakit-Dışı Borçlanma: Karşılığında herhangi bir nakit girişi sağlanmayan borçlanmadır.

Net Borçlanma: Yıl içinde yapılan iç ve dış borçlanmalar ile yıl içinde vadesi gelen anapara ödemelerinin farkıdır.

Operasyonel Risk: Borçlanmanın ilk aşamasından ödemelerin yapıldığı son aşamaya kadar borç ve nakit yönetimi ile ilgili aktivitelerin tümüne ilişkin olarak iş süreçlerinden, koordinasyon ve iletişimden, dışsal faktörlerden, kaynakların yönetiminden, teknik altyapı ya da bilgi sistemlerinden oluşabilecek potansiyel kayıpları ifade eder.

Operasyonel Risk Yönetimi: Operasyonel risklerin kontrol altına alınarak ortaya çıkma olasılıklarının düşürülebilmesi ve süreçlerinin en az hata ile işlemesinin sağlanması amaçlarıyla, operasyonel risklerin tanımlanması, ölçülmesi, raporlanması, sürekli izlenmesi ve uygun yönetim stratejilerinin geliştirilmesi faaliyetleri ile bir çalışma planının oluşturulmasıdır.

Ölçüt İhraç (Senet): Hazine Müsteşarlığı tarafından belirlenen ve ikincil piyasada piyasa yapıcı bankalar tarafından kotasyon verilmesi yükümlülüğü bulunan DİBS’ler. Bu senetler dışında, piyasada likit olan DİBS’ler de ölçüt senetler olarak tanımlanmaktadır.

Özel Tertip Devlet İç Borçlanma Senedi: İlgili yıl bütçe kanunu ve ilgili mevzuat çerçevesinde ihraç edilmiş olan ve karşılığında herhangi bir nakit girişi sağlanmayan Devlet İç Borçlanma Senetleridir.

Piyasa riski: Piyasa koşullarındaki değişimlere bağlı olarak döviz kurları, faiz oranları ve fiyat hareketlerinin borçlanma maliyetlerini etkilemesi,

Piyasa Yapıcılığı Sistemi: DİBS ihalelerinde ve söz konusu senetlerin ikincil piyasa işlemlerinde etkinliğin artırılması amacıyla önceden belirlenen kriterlere göre seçilmiş bankalara bazı hak ve görevler verilmesini içeren sistemdir.

Program Finansmanı: Hazine Müsteşarlığı tarafından ülkenin makro ekonomik programları çerçevesinde, doğrudan veya Hazine garantisi altında, kamunun finansman ihtiyacının karşılanması amacıyla herhangi bir dış finansman kaynağından sağlanan finansman imkânıdır.

Proje Finansmanı: Projelerin gerçekleşmesi için herhangi bir dış finansman kaynağından sağlanan finansman imkânıdır.

Piyasa riski: Piyasa koşullarındaki değişimlere bağlı olarak döviz kurları, faiz oranları ve fiyat hareketlerinin borçlanma maliyetlerini etkilemesi,

Riske maruz maliyet: Belirli bir güven aralığında ve belirli bir dönem içerisinde faiz ödemeleri ve borç stokunun seviyesi gibi maliyet göstergelerinin alabileceği azami değeri,

Sağlanan Proje Kredileri: İlgili dönemde anlaşması imzalanan proje kredilerinin anlaşmalarında taahhüt edilen tutarlardaki gelişmeler alınarak hesaplanır.

Stratejik ölçüt: Borç, nakit ve risk yönetiminde esas alınacak olan ve genel risk/maliyet hedeflerini ifade eden gösterge ve kriterleri,

Süre (Duration):
Herhangi bir tahvilin faiz oranı değişimlerine bağlı olarak fiyatında meydana gelen dalgalanmayı ölçmektedir. Bu kapsamda, süre piyasa faiz oranlarına olan duyarlılığı göstermektedir. Farklı süre tanımları bulunmakla beraber, kamu borç yönetimleri borç ödemelerinin faiz oranlarındaki değişmelere duyarlılığını belirlemek amacıyla sıklıkla borç stoklarının “Macaulay Süresi”ni hesaplamaktadır. “Macaulay Süresi”, esas olarak bir tahvilin ortalama faiz oranı yenileme dönemini göstermektedir.

Proje Kredilerinden Kullanımlar: İlgili dönemde ve/veya daha önceki dönemlerde alınan proje kredilerinden o dönem içinde yapılan fiili nakit çekişlerinin toplam tutarları esas alınarak hesaplanır.

Risk Hesabı: 4749 Sayılı Kamu Finansmanı ve Borç Yönetiminin Düzenlenmesi Hakkında Kanunun ilgili hükümleri çerçevesinde, TCMB nezdinde oluşturulan Müsteşarlığa ait hesaptır. Hazine garantileri kapsamında Müsteşarlık tarafından ödenen bütün tutarlar ile risk yönetimi kapsamında önceden öngörülmesi mümkün bulunmayan ödemeler, Müsteşarlığa ait risk hesabından karşılanır. Hesaptan, bu Kanunda belirtilen haller dışında kullanım yapılamaz.

Takas: Devlet borcuna ilişkin nakit akışlarının, taraflardan birisi Müsteşarlık olmak kaydıyla, iki taraf arasında doğrudan veya dolaylı olarak değişimine imkân tanıyan finansal araçtır.

Tap Yöntemi: Hazine tarafından ihraç koşulları belirlenmiş DİBS’lerin TCMB kanalıyla satışa sunulması.

Yap – İşlet Modeli: İleri teknoloji, bilgi birikimi ve yüksek maddi kaynak gerektiren kamu yatırımlarının özel sektör ve yabancı sermayenin katılımı ile, diğer bir ifadeyle bütçe dışı kaynaklarla gerçekleştirildiği ve sözleşme süresinin sonunda tesisin mülkiyetinin yatırımı gerçekleştirende kaldığı finansman modelidir.

Yap – İşlet – Devret Modeli: İleri teknoloji, bilgi birikimi ve yüksek maddi kaynak gerektiren kamu yatırımlarının özel sektör ve yabancı sermayenin katılımı ile, diğer bir ifadeyle bütçe dışı kaynaklarla gerçekleştirilip belli bir süre işletildikten sonra dönem sonunda tüm borç ve taahhütlerinden arındırılmış ve bedelsiz olarak tekrar devlete devredildiği proje finansman modelleridir.

Bilgi Edinme

Bilgi Edinme