Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi (DIS) nedir?

Merkezi Finans ve İhale Birimi ve Ulusal Fon’un kuruluşlarına ilişkin Mutabakat Zabıtlarında yapılan tanıma göre Merkezi Olmayan Uygulama Sistemi, “Avrupa Topluluğu Anlaşmaları uyarınca nihai sorumluluğun Komisyon tarafından muhafaza edilmesi şartıyla, yönetim ve sorumlulukların kısmen ortak (partner) ülkeye verildiği AB dış yardım programları uygulama sistemi”dir. 2001 yılına kadar (2001 MEDA programı da dahil olmak üzere), AB tarafından fonlanan programların/projelerin ihale ve sözleşmeleri, Avrupa Komisyonu Temsilciliğine verilen bazı sorumluluklarla birlikte, Brüksel merkezli olarak Komisyon tarafından yürütülmekteydi (Merkezi Yönetim Sistemi). Ancak Komisyon, aday (ya da yardımda bulunulan partner) ülkeden daha fazla sorumluluk almasını istemekte ve gerekli yapıların yararlanıcı ülkede oluşturulmasını talep etmektedir. Aday ülkelerde oluşturulan DIS sisteminin temel amacı katılım öncesi yardımların Brüksel merkezli olmak yerine aday ülkelerde oluşturulan yapılar vasıtasıyla yönetilmesidir. DIS kapsamında programlama, uygulama (ihale, sözleşme ödeme, muhasebe), izleme, değerlendirme ve denetim fonksiyonları ilgili aday ülke kurumları tarafından yerine getirilmektedir. Ayrıca, Komisyon ve AB Delegasyonu da bu işlevlerin yerine getirilmesi esnasında gerekli katılımı sağlamakta ve sağlanan fonların amacına uygun olarak kullanılmasını teminen bir nevi gözetim işlevi görmektedir. Bu bağlamda, DIS kapsamında uygulamanın ihale ve sözleşme safhaları AB Delegasyonu’nun ön onayına (ex-ante approval) tabidir.

Merkezi Olmayan Yapılanma çerçevesinde kurulan birimler ve görevleri nelerdir?

Ülkemizde DIS kapsamında katılım öncesi mali yardımların uygulanmasında rol alan yapı, kurum ve aktörler ilk olarak 2001/41 ve 2002/50 sayılı Başbakanlık Genelgeleri ile belirlenmiştir. DIS kapsamında yer alan kurum ve aktörlere ilişkin detaylı bilgiler “C. Kurumsal Yapı” bölümünde yer almaktadır.

Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı ? IPA'nın kapsamı nedir?

IPA ile birlikte AB tarafından daha önce uygulanmakta olan PHARE, ISPA, SAPARD ve Türkiye için Katılım Öncesi Mali Yardım gibi araçlar yürürlükten kaldırılmış bulunmaktadır. IPA kapsamında beş bileşen bulunmaktadır:

  • I. Bileşen : Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma
  • II. Bileşen : Bölgesel ve Sınır Ötesi işbirliği
  • III. Bileşen : Bölgesel Kalkınma
  • IV. Bileşen : İnsan Kaynaklarını Geliştirme
  • V. Bileşen : Kırsal Kalkınma

Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı ? IPA'dan kimler yararlanabilir?

IPA kapsamında sunulacak yardımlardan aday ve potansiyel aday olmak üzere iki grup ülke yararlanacaktır. Aday ülkeler yukarıda belirtilen tüm bileşenler çerçevesinde yardım alabilecek, ancak potansiyel aday ülkeler yalnızca 1. ve 2. bileşen kapsamında sunulacak yardımlardan yararlanabilecektir. Aday ülkeler:

  • Türkiye
  • Hırvatistan
  • Makedonya
  • İzlanda
  • Karadağ
Potansiyel aday ülkeler:
  • Arnavutluk
  • Bosna
  • Sırbistan
  • Kosova

IPA Sürecinde Kurumsal Yapılanma nasıldır?

Ülkemizde IPA kapsamındaki yapılanma 2009/18 sayılı Başbakanlık Genelgesi ile belirlenmiştir. IPA kapsamında yer alan kurum ve aktörlere ilişkin detaylı bilgiler “C. Kurumsal Yapı” bölümünde yer almaktadır.

Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı ? IPA için yapılan tahsisat ne kadardır?

2007–2013 döneminde IPA kapsamında tüm aday ve potansiyel aday ülkelere sağlanacak yardımın toplam miktarı 11.6 Milyar Avro'dur.  IPA tahsisatların ülkelere dağılımını gösteren tablo aşağıda yer almaktadır.

IPA 2007-2013: Aday Ülkelere Sağlanacak Mali Yardım (Milyon Avro)TOPLAM
Aday ve Potansiyel
Aday Ülkeler
20072008200920102011201220132007-2013
Türkiye497,20538,70566,40653,70781,90899,50935,54.872,89
Hırvatistan141,23146,00151,20153,58156,53159,67162,911.071,12
Makedonya58,5070,2081,8091,6898,03105,07117,21622,49
Sırbistan189,70190,90194,80197,96201,88205,90214,731.395,87
Karadağ31,4032,6033,3033,5234,1534,7935,41235,17
Kosova68,30184,70106,1067,3068,7070,0073,70638,80
Bosna-Hersek62,1074,8089,10105,38107,43109,47111,812660,09
Arnavutluk61,0070,7081,2092,6894,4396,2798,112594,39
Toplam1.109,431.308,601.303,901.395,811.543,041.680,661.749,3910.090,84
Multi-beneficiary Programmes108,98135,70166,06143,89178,75174,53189,901.097,81
Support Expenditure44,7951,9547,6552,9975,0080,5084,50437,38
Genel Toplam1.263,201.496,251.517,601.592,701.796,801.935,702.023,8011.626,03

Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı-IPA nedir?

IPA - Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı, Avrupa Birliği’nin 2007–2013 dönemi için aday ve potansiyel aday ülkelere sağlayacağı tüm katılım öncesi mali yardımları tek bir çatı altında topladığı çerçeve tüzüğün adıdır. Avrupa Komisyonu’nun, 2006 yılına kadar çeşitli mali yardım araçları (ISPA, SAPARD, PHARE, CARDS, Türkiye Aracı) kapsamında sağladığı mali yardımlar, 2007-2013 döneminde IPA adı verilen yeni ve tek bir çerçeve mekanizma kapsamına alınmış olup, bu mekanizmanın hukuksal altyapısını 17 Temmuz 2006 tarih ve 1085/2006 sayılı IPA Konsey Tüzüğü oluşturmaktadır. Bu tüzük, 2007–2013 dönemi finansal perspektif çerçevesindeki dış yardımları özellikle etkinlik ve uyum konularında değiştiren bir düzenlemedir. Avrupa Komisyonunun 2007–2013 döneminde sağlayacağı mali yardımlara ilişkin 1085/2006 sayılı IPA Konsey Tüzüğü çerçeve bir tüzük olup, bu tüzüğün uygulanmasına yönelik detaylı kurallar Komisyonun 12 Haziran 2007 tarih 718/2007 sayılı Katılım Öncesi Yardım Aracı Uygulama Tüzüğü ile belirlenmiştir. Söz konusu Tüzük, 1 Ocak 2007 tarihinden itibaren yürürlüğe girmiştir.

Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı ? IPA bütçesinin bileşenlere göre dağılımı nasıldır?

Türkiye'ye 2007 – 2013 dönemi için ayrılan IPA fonlarının bileşenlere ve yıllara göre dağılımı aşağıda yer almaktadır.

IPA 2007-2013: Aday Ülkelere Sağlanacak Mali Yardım (Milyon Avro)
Bileşenler2007200820092010201120122013Toplam%
1. Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma256,7256,1239,6211,3228,6233,9238,31.664,534
2. Sınır Ötesi İşbirliği2,12,93,09,69,810,010,247,51
3. Bölgesel Kalkınma167,5173,8182,7238,1293,4367,8378,01.801,337
4. İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi50,252,955,663,477,689,996,0485,610
5. Kırsal Kalkınma20,753,085,5131,3172,5197,9213,0873,918
Toplam497,2538,7566,4653,7781,9899,5935,54.872,9100

Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı ? IPA kapsamında hangi bileşende ne tür projeler desteklenecektir?

IPA 1. Bileşen - Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma Kurumsal kapasitenin geliştirilmesi dönemidir. Aday ülkelerin müktesebat başlıkları altında müktesebatı uygulamaya yönelik kurumsal kapasitesini geliştirmeyi amaçlanmaktadır. Proje alanları olarak;

  • AB müktesebatına uyum ve kurumsal yapılanma,
  • Topluluk programı ve ajanslarına katılım,
  • Kamu yönetimi ve ekonomik alandaki reformların desteklenmesi,
  • Sivil Toplumun geliştirilmesi ile ilgili projeler öncelikli olarak desteklenmektedir.
IPA 2. Bileşen - Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği Aday ülkelerin diğer yararlanıcılar ile veya üye ülkelerle işbirliği konularını desteklemeyi hedeflemektedir. IPA 3. Bileşen - Bölgesel Kalkınma Ulaştırma, çevre, enerji, eğitim, sağlık, altyapı ve bilişim teknolojileri kapsamında KOBİ’lere destek sağlanacaktır. KOBİ’lerin rekabet edebilirlikleri desteklenecektir. Detaylı bilgi için: Çevre: http://www.ipa.gov.tr/EN/Default.aspx Ulaştırma: http://op.ubak.gov.tr/ Bölgesel Rekabet Edebilirlik: http://ipaweb.sanayi.gov.tr/ IPA 4. Bileşen - İnsan Kaynaklarını Geliştirilmesi Aday ülkeyi Avrupa İstihdam Stratejisi çerçevesinde Avrupa Sosyal Fonunun kullanımına hazırlamayı hedeflemektedir. İstihdama erişim, insan sermayesine yatırım gibi alanlarda faaliyetler öncelikli olarak desteklenecektir. Detaylı bilgi için: http://ikg.gov.tr/web/ IPA 5. Bileşen - Kırsal Kalkınma (IPARD) Tarım işletmelerine yatırım, Tarım ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması, ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi gibi konularda destekler sağlanacaktır. IPARD Programı ile ilgili çalışmalar devam etmektedir. IPARD planında öngörülen illerde IPARD ajansı sıfatıyla uygulama ve ödemelerden sorumlu Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu çalışmaları yürütecektir. Detaylı bilgi için: http://www.tkdk.gov.tr/ Proje alanları olarak;
  • Tarımsal işletmelerin yenilenmesi veya yeniden yapılandırılması,
  • Tarımsal ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması,
  • Kırsal Altyapı projeleri,
  • Kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi,
  • Çevre dostu üretim metotları, ile ilgili projeler öncelikli olarak desteklenecektir.

IPA 1. Bileşen - Geçiş Dönemi Desteği ve Kurumsal Yapılanma Kurumsal kapasitenin geliştirilmesi dönemidir. Aday ülkelerin müktesebat başlıkları altında müktesebatı uygulamaya yönelik kurumsal kapasitesini geliştirmeyi amaçlanmaktadır. Proje alanları olarak;

  • AB müktesebatına uyum ve kurumsal yapılanma,
  • Topluluk programı ve ajanslarına katılım,
  • Kamu yönetimi ve ekonomik alandaki reformların desteklenmesi,
  • Sivil Toplumun geliştirilmesi ile ilgili projeler öncelikli olarak desteklenmektedir.
IPA 2. Bileşen - Bölgesel ve Sınır Ötesi İşbirliği Aday ülkelerin diğer yararlanıcılar ile veya üye ülkelerle işbirliği konularını desteklemeyi hedeflemektedir. IPA 3. Bileşen - Bölgesel Kalkınma Ulaştırma, çevre, enerji, eğitim, sağlık, altyapı ve bilişim teknolojileri kapsamında KOBİ’lere destek sağlanacaktır. KOBİ’lerin rekabet edebilirlikleri desteklenecektir. Detaylı bilgi için: Çevre: http://www.ipa.gov.tr/EN/Default.aspx Ulaştırma: http://op.ubak.gov.tr/ Bölgesel Rekabet Edebilirlik: http://ipaweb.sanayi.gov.tr/ IPA 4. Bileşen - İnsan Kaynaklarını Geliştirilmesi Aday ülkeyi Avrupa İstihdam Stratejisi çerçevesinde Avrupa Sosyal Fonunun kullanımına hazırlamayı hedeflemektedir. İstihdama erişim, insan sermayesine yatırım gibi alanlarda faaliyetler öncelikli olarak desteklenecektir. Detaylı bilgi için: http://ikg.gov.tr/web/ IPA 5. Bileşen - Kırsal Kalkınma (IPARD) Tarım işletmelerine yatırım, Tarım ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması, ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi gibi konularda destekler sağlanacaktır. IPARD Programı ile ilgili çalışmalar devam etmektedir. IPARD planında öngörülen illerde IPARD ajansı sıfatıyla uygulama ve ödemelerden sorumlu Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu çalışmaları yürütecektir. Detaylı bilgi için: http://www.tkdk.gov.tr/ Proje alanları olarak;
  • Tarımsal işletmelerin yenilenmesi veya yeniden yapılandırılması,
  • Tarımsal ürünlerin işlenmesi ve pazarlanması,
  • Kırsal Altyapı projeleri,
  • Kırsal ekonominin çeşitlendirilmesi,
  • Çevre dostu üretim metotları, ile ilgili projeler öncelikli olarak desteklenecektir.

Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı ? IPA'nın temel amacı nedir?

IPA’nın temel amacı, Topluluğun uyum politikasının yönetilmesi ve uygulanmasına hazırlanmalarını teminen aday ve potansiyel ülkelere katkı sağlamak, onları üyelikle birlikte devreye girecek yapısal fon uygulamalarına hazırlamak ve dolayısıyla bu ülkelerin Avrupa Birliği üyeliğine hazırlanmalarında destek sağlamaktır.

Proje sahipleri Katılım Öncesi Mali Yardım Aracı ? IPA kapsamındaki fonlardan hangi şartlarda yaralanabilir?

Proje sahipleri, projelerini herhangi bir teklif çağrısı olmadan direkt olarak Avrupa Komisyonu’na sunamazlar. Bir projenin bu fonlardan yararlanabilmesi için ilk önce projenin konusu ve hedefleri ile uygunluk gösteren bir programın yıllık programlama kapsamına alınmış olması gerekmektedir. Başvurunun yapılabilmesi için ise programa katılım için teklif çağrısının yapılmış olması gerekmektedir.

IPARD programı nedir?

Avrupa Birliği (AB) aday ve potansiyel aday ülkelere destek amacıyla 1085/2006 sayılı Konsey Tüzüğü çerçevesinde Katılım Öncesi Yardım Aracı’nı (Instrument for Pre-Accession Assistance- IPA) oluşturmuştur. IPA desteği beş bileşeni içermekte olup, Türkiye IPA tüzüğünün EK 1’inde yer alan aday ülke statüsünde bütün bileşenlerden yararlanabilmektedir. IPA’nın beşinci bileşeni Kırsal Kalkınma (IPA Rural Development- IPARD) Avrupa Birliği’nin Ortak Tarım Politikası, Kırsal Kalkınma Politikası ve ilgili politikalarının uygulanması ve yönetimi için uyum hazırlıklarını ve bu kapsamda politika geliştirilmesini desteklemektedir. IPARD desteğinin 2007-2013 yıllarını kapsayan çok yıllı “Kırsal Kalkınma Programı” kapsamında uygulanması gerekmektedir. Türkiye için IPA Kırsal Kalkınma Programı (IPARD Program) ülkenin kırsal kalkınma bağlamında katılım öncesi dönemdeki öncelikleri ve ihtiyaçları göz önünde bulundurularak tasarlanmıştır. (Not:IPARD Programına www.tkdk.gov.tr adresinden ulaşabilirsiniz.)

IPARD programının uygulanacağı iller hangileridir?

  1. Uygulama Dönemi: (20 İl)
    • Afyon, Amasya, Balıkesir, Çorum, Diyarbakır, Erzurum, Hatay, Isparta, Kahramanmaraş, Kars, Konya, Malatya, Ordu, Samsun, Şanlıurfa, Sivas, Tokat, Trabzon, Van, Yozgat.
  2. Uygulama Dönemi: (22 İl)
    • Ağrı, Aksaray, Ankara, Ardahan, Aydın, Burdur, Bursa, Çanakkale, Çankırı, Denizli, Elazığ, Erzincan, Giresun, Karaman, Kastamonu, Kütahya, Manisa, Mardin, Mersin, Muş, Nevşehir, Uşak

Bilgi Edinme

Bilgi Edinme